Ann sove Jaden Botanik Okay a

Depi plis pase uit mwa, Jaden Botanik Okay la fèmen pa fòs. Pa gen okenn timoun, okenn etidyan, okenn chèchè, okenn vizitè ki ka antre. Pandan tan sa a, koleksyon plant endemik ak natif natal ki ra yo ap disparèt jou apre jou. Pandan 23 ane, jaden sa a te fyète Okay, Ayiti ak dyaspora a — yon kote inik pou edikasyon, rechèch ak dekouvèt flò nou an.

Istwa Jaden Botanik Okay la kòmanse ak vizyon yon sèl nonm : William Cinéa, enjenyè forestye-botanis ayisyen. Apre li fin fè etid forestye l yo nan Repiblik Dominikèn ant 1995 ak 2000, li tounen nan peyi a ak yon ide solid — kontribye nan rebwazman ak pwoteksyon lanati. Se konsa inisyativ « Haïti Verte » te fèt, ki te premye pa ki t ap mennen nan jaden botanik la.

Nan 2002, pandan yon fòmasyon ann Izrayèl sou inisyativ agrikòl ak anviwònmantal, William Cinéa vizite pi gwo jaden Bahá'í a, ki gen yon dizay ak yon bèlte eksepsyonèl, sa ki pwouve l yon pwojè konsa ka egziste ann Ayiti. Lè l tounen, li pase nan aksyon : li lwe yon teren sis kawo edmi nan Bergeaud, bò wout Nasyonal N°2 Okay la, ki apatni a fanmi Gérard.

Yon kontra bay-a-fèm siyen ofisyèlman ak manman eritye yo, Madanm Laurette Milard Gérard, nan respè fòm legal yo. Se Mèt Edlan Jabouin, avoka fanmi an, ki resevwa peman yo nan non pwopriyetè yo. Depi nan kòmansman, relasyon ant Jaden Botanik Okay ak fanmi Gérard te make pa respè ak konfyans mityèl. Nan 2004, youn nan eritye yo, Jacqueline Gérard, vizite kote a ak manman l epi li te tèlman touche ak pwojè a ke li menm li pwopoze pou chanje non « Haïti Verte » ak « Jardin Botanique des Cayes » — yon jès ki montre tout fanmi an dakò ak vizyon sa a.

Pou Madanm Laurette Milard Gérard, ki te siyen kontra a, jaden an te reprezante yon kontinwite natirèl ak valè fanmi yo ki gen rapò ak tè a ak rebwazman nan depatman Sid la, sitou nan Pò Salu. Li te vizite jaden an regilyèman pandan ane yo pou l ankouraje ekip la, pote konsèy li ak eksprime sipò li. Pandan plis pase ven ane, relasyon ant de pati yo te rete konstriktif, respektye ak mityèlman benefisyèl.

Nan 2018, yon eritye, pa mwayen kabinè avoka fanmi an, voye yon kontra pwomès vann epi anonse kraze bay-a-fèm nan. Ekip Jaden Botanik Okay la mande Leta pou l entèvni epi achte pwopriyete a, ki evalye a plis pase 800 000 dola ameriken. Pa mwayen ministè Anviwònman an, e pi espesyalman ANAP (Ajans Nasyonal Zòn Pwoteje), yo òganize yon rankont ak bayè a, madanm li ak ekip JBC a. Yon rapò fèt, epi yo mande vandè yo pou yo bay tit nesesè yo pou dosye a ka antre nan bidjè nasyonal 2019-2020. Malerezman, dokiman sa yo pa janm bay, sa ki bloke pwosesis la.

Nan jen 2024, Madanm Laurette Milard Gérard mouri. Pitit gason l, ki te pou vann nan, ap viv Ozetazini ; se alò madanm li ki an Ayiti, ki kòmanse — san manda — yon pwosesis pou reprann teren an. Pandan jaden sa a reprezante plis pase 23 ane travay, pasyans ak koleksyon, yo enpoze yon dèle sèlman uit jou pou ekip la deplase tout plant yo epi libere espas la. Uit jou apre, akonpanye pa lapolis ak avoka l yo, li entèdi pèsonèl jaden an aksè. Premye aksyon l yo se koupe koleksyon plant natif natal ak endemik yo pou fè chabon ak yo, elimine tout plant rezèv ekolojik la ak mete dife sou plis pase yon ekta. Yo menm enstale plantasyon bannann andedan jaden an.

Devan sitiyasyon sa a, sèt nan nèf eritye fanmi an, fristre ak aksyon sa a, ekri Minis Jistis ak Sekirite Piblik la pou mande yon entèvansyon ijan. Pa mwayen kabinè avoka yo, yo mande Madan Marie Donna Bastien-Gérard pou l sispann imedyatman tout aksyon kont jaden an. Pou eritye sa yo, jaden an enkane grandè ak vizyon paran yo : yo refize wè l disparèt.

Depi nan kòmansman kriz la, ekip jaden an lanse apèl nan plizyè medya — Vision 2000, Radio Caraïbes, Magik 9, Le Nouvelliste, AyiboPost — pou alète otorite yo. Yo kontakte tou Minis Anviwònman an. Poutan, jiska jodi a, pa gen anyen ki fèt. Pandan tan sa a, patrimwàn sa a kontinye disparèt, epi plant ki konsève yo pèdi plis chak jou. Jaden sa a depase enterè fondatè l, William Cinéa, ak fanmi Gérard : se yon enstitisyon syantifik ki gen enterè nasyonal.

Petisyon sa a vize 5 000 siyati anvan 5 jen, Jounen Mondyal Anviwònman an, pou mande Leta aji an ijans : angaje yon dyalòg ak fanmi Gérard pou kanpe destriksyon koleksyon plant ra peyi a, relanse pwosesis acha a, oswa idantifye yon nouvo sit pou relokalize jaden an nan depatman Sid la — oswa, nan ka sa pa posib, nan yon lòt depatman — dapre atik 256 Konstitisyon Ayisyen an.